Author :
Abstract
Göle (Macarca Gyula), Fehér-Köröş Nehri üzerinde, Büyük Macar
Ovası’nda bulunmaktadır. 1566 yılına kadar Habsburg sınır kale sis
temi içinde yer alan ve Tisa ötesinde kalan Göle Kalesi, Avusturya açı
sından kilit kalelerden biriydi. 1566 Sigetvar Seferi sırasında Kanuni
Sultan Süleyman Temeşvar Sancağı’nın güvenliğini sağlamak için stra
tejik bir konumda bulunan kaleyi fethetmek üzere Gazi Pertev Paşa’yı
görevlendirmiştir. Kale iki aylık bir kuşatmanın ardından teslim olmuş
tur. Kalenin kaybıyla birlikte Habsburg savunma sistemi de güç kay
betmiştir. Bu tarihten itibaren kale Osmanlı Macaristanı’nın bir parçası
olmuş; kasaba da Temeşvar Eyaleti’nin önemli bir sancağı hâline gelmiş
tir.
Göle Kalesi II. Viyana Kuşatması’ndan sonra başlayan uzun savaş
yıllarında 1695 yılında Avusturya’nın eline geçmiştir. 129 yıl Osmanlı
hâkimiyetinde kalan kale, fetihten itibaren müstahkem hâle getirilmiş,
tamir edilerek içine mühimmat, erzak ve asker yerleştirilmiştir. Köröş
Nehri batağında yer alan kalenin çevresinde üç büyük varoşu mevcuttu.
Varoşların çevresinin bataklık olması güvenlik açısından önemli bir
avantaj sağlamaktaydı.
Bu çalışmada, kalenin kuşatılması ve fethedilmesi, fetihten sonra
yapılan işler ile Osmanlı hâkimiyeti boyunca kalede yapılan tamir faa
liyetleri ele alınacaktır. Ayrıca kalenin ve etrafındaki yerleşim birimle
rinin güvenliğinden sorumlu olan muhafızlar; yeniçeriler, topçular, fa
risler, azebler, beşlüler ve martoloslar gibi başlıklar altında incelenecek,
mevacib defterlerinden hareketle kalenin çeşitli yıllara ait muhafız gücü
ortaya konulmaya çalışılacaktır. Kalenin önemi ve çevre kalelerle bağ
lantısı da değinilecek diğer konular arasındadır. Çalışmanın ana kayna
ğını İstanbul Osmanlı Arşivi’ndeki defter ve belgeler oluşturmakla birlikte konuyu destekleyecek şekilde yazma eserler, kronikler, seyahat
nameler, gravürler, planlar ile yerli ve yabancı literatürden istifade edi
lecektir.
Keywords
Abstract
Gyula is situated on the Fehér-Körös River within the Great Hun
garian Plain. Gyula Fortress, which was part of the Habsburg border
fortress system until 1566 and located in the Trans-Tisza region, was
one of the key strongholds for Austria. During the Szigetvár Campaign
of 1566, Suleiman the Magnificent commissioned Gazi Pertev Pasha to
conquer the fortress, which held a strategic position, in order to secure
the Sanjak of Temesvár. The fortress surrendered following a siege las
ting two months. With the loss of the fortress, the Habsburg defense
system was significantly weakened. From this date onward, the fortress
became part of Ottoman Hungary, and the town became an important
sanjak of the Province of Temesvár.
Gyula Fortress fell into Austrian hands in 1695 during the long
years of war that followed the Second Siege of Vienna. Remaining un
der Ottoman rule for 129 years, the fortress was fortified immediately
after the conquest; it was repaired and stocked with ammunition, provi
sions, and soldiers. Situated in the marshes of the Körös River, the for
tress was surrounded by three large suburbs (varoş). The marshy surro
undings of these suburbs provided a significant security advantage.
This study examines the siege and conquest of the fortress, the
post-conquest undertakings, and the repair activities carried out within
the fortress throughout the Ottoman rule. Furthermore, the guards res
ponsible for the security of the fortress and surrounding settlements will
be analyzed under headings such as Janissaries (yeniçeriler), artillerymen
(topçular), cavalrymen (farisler), azabs, beşlüs, and martolos. Based on
payroll registers (mevacib defterleri), the study aims to reveal the guard
strength of the fortress across various years. The importance of the fort
ress and its connection with surrounding fortifications are among the
other topics to be addressed. While the registers and documents in the
Istanbul Ottoman Archives constitute the primary source of this study,
manuscripts, chronicles, travelogues, engravings, plans, as well as local
and foreign literature, will be utilized to support the subject.
