Author :
Abstract
Bu çalışma, Yastık Altındaki Masallar adlı çalışma ile başlatılmış,
ardından Prizren’de anlatılan Yastık Altındaki Masallar ve Hikâyeler
üzerine araştırmalar yürütülmüş ve nihayetinde Prizren’de anlatılan
tüm sözlü anlatılar sistemli bir şekilde derlenmiştir. Araştırma, Priz
ren’de sözlü kültür geleneği çerçevesinde masal ve hikâyelerin belge
lenmesi ve korunmasına yönelik uzun soluklu bir alan çalışmasının ürü
nüdür.
Masallar, hikâyeler, güldürü masalları ve dinî içerikli anlatılardan
oluşan bu derleme, anlatıcıların hafızasında saklı kalan sözlü mirası ya
zılı kültüre kazandırmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temeli, 2020 yılı
mart ayında, pandemi sürecinde aile bireylerinden derlenen anlatılarla
başlamiş; ilerleyen yıllarda eş, dost, akraba ve çevre anlatıcıları kapsa
yacak şekilde genişletilmiştir. Bugüne kadar yapılan araştırmalar, ağır
lıklı olarak yaşça büyük anlatıcılar ile gerçekleştirilmiş; bu tercih, sözlü
anlatı geleneğini daha canlı biçimde muhafaza eden kuşaklara ulaşma
amacı taşımıştır.
Mart 2020–Mart 2026 tarihleri arasında sürdürülen araştırmalar so
nucunda toplam 215 anlatıya ulaşılmıştır. Yapılan alan araştırmaları,
masal, hikâye ve güldürü masalı anlatma geleneğinin büyük ölçüde yaş
lı kuşaklar tarafından sürdürüldüğünü göstermektedir. Özellikle 50 yaş
altındaki yeni nesillerin gerek anlatı çeşitliliği gerekse anlatma pratiği
bakımından bu geleneğe yeterince hâkim olmadığı; şimdiye kadar ya
pılan araştırmalarda bu yaş grubunda masal, hikâye ve güldürü masalı
anlatımına anlamlı ölçüde rastlanmadığı tespit edilmiştir. Ancak fıkra
türü içerisinde Nasrettin Hoca fıkralarının, kuşaklar arasında aktarıl
maya devam ettiği ve günümüzde hâlâ anlatıldığı görülmektedir. Bu
nunla birlikte, masal ve hikâyelerin yalnızca çok az sayıda örneğinin
Türkçe ders kitaplarında yer aldığı, bu durumun sözlü anlatı geleneği
nin aktarımında yeterli bir işlev görmediği anlaşılmaktadır.
Derlenen anlatıların bir bölümü daha önce BAL-TAM Türklük
Dergisi’nin 36, 37, 38, 40, 41, 42 ve 43. sayılarında yayımlanmıştır. 44.
Sayısında da 43 anlatı yer almaktadır. Derlenen anlatıların büyük bir kısmı BAL-TAM Türklük Dergisi’nde yayımlanmış olup, bugüne ka
dar toplam 203 anlatı okuyuculara sunulmuştur. Bunun yanı sıra, derle
meler üzerinde yapılan incelemeler sonucunda 2024 yılında “Prizren’de
Derlenen Eski Türk Masalları Üzerine Bir İnceleme” başlıklı yüksek
lisans tezi tamamlanmıştır. Araştırmalar, günümüzde de devam etmek
tedir.
Bu çalışma, Prizren halk edebiyatı ve sözlü kültürünün belgelen
mesi, korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması bakımından önemli
bir katkı sunmaktadır. Derlenen masallar, hikâyeler ve güldürü masal
ları, hem bölgenin kültürel kimliğini yansıtan özgün metinler hem de
Türk halk edebiyatının zenginliğini ortaya koyan değerli kaynaklar ola
rak değerlendirilmektedir.
Keywords
Abstract
This study was initiated with the project Fables Under the Pillow
and subsequently expanded to research the Fables and Stories Under
the Pillow told in Prizren, ultimately resulting in the systematic collec
tion of all oral narratives from the region. The research represents a
long-term field study aimed at documenting and preserving folktales
and stories within the framework of Prizren’s oral culture tradition.
The compilation includes folktales, stories, humorous tales, and re
ligious narratives, with the goal of transferring the oral heritage preser
ved in narrators’ memories into written form. The foundation of the
study was laid in March 2020 during the pandemic, when narratives
were collected from family members; in the following years, the rese
arch was expanded to include narrators among friends, relatives, and
the wider community. To date, the fieldwork has been conducted pre
dominantly with elderly narrators, a deliberate choice to engage with
the generation that actively maintains the oral storytelling tradition.
Between March 2020 and March 2026, a total of 215 narratives
were collected. Field research indicates that the storytelling tradition of
folktales, stories, and humorous tales is largely sustained by older ge
nerations. Notably, younger generations under the age of 50 have
shown limited familiarity with both the diversity of narratives and the
practice of storytelling itself; no significant examples of folktale, story,
or humorous tale narration have been observed in this age group.
However, Nasrettin Hodja anecdotes continue to be transmitted across generations and are still actively told. Additionally, only a very small
number of the collected folktales and stories appear in Turkish language
textbooks, indicating that formal education alone is insufficient to trans
mit this oral tradition.
A portion of the collected narratives has previously been published
in BAL-TAM Türklük Dergisi (issues 36, 37, 38, 40, 41, 42, and 43),
with 43 narratives included in issue 44. To date, a total of 203 narrati
ves from this research have been made available to readers through the
journal. Furthermore, analysis of the collection contributed to the comp
letion of the master’s thesis “A Study on the Old Turkish Folktales Col
lected in Prizren” in 2024. The research is still ongoing.
This study represents a significant contribution to the documenta
tion, preservation, and transmission of Prizren’s folk literature and oral
culture. The collected folktales, stories, and humorous narratives serve
both as unique texts reflecting the region’s cultural identity and as va
luable resources enriching Turkish folk literature.
