BALKAN TÜRKOLOJİ ARAŞTIRMALARI MERKEZİ, Yıl 2025 Sayı 43

BALKANLARDA FATİH SULTAN MEHMET İLE İLGİLİ BULUNAN İKİ YAZMA ESER

Nimetullah HAFIZ , , — 2026-07-16

Balkanlar’da Türk halk edebiyatı metinlerinin derlenmesine yöne
lik yürüttüğüm araştırmalar kapsamında öncelikle Kosova’nın Prizren,
Mamuşa, Yakova, İpek, Priştine, Vulçitrin, Mitroviça, Gilan ve Dobru
çan gibi şehir ve köylerinde saha çalışmaları gerçekleştirdim. Bu sü
reçte bölgedeki özel kitaplıklar ile Bektaşi, Rifai, Kadiri ve Halveti ta
rikatlarına ait tekkelerde incelemelerde bulunarak Osmanlı döneminden
günümüze ulaşmış yazma belgeler, şecereler, cönkler, mecmualar ve
divanlar gibi birçok özgün el yazması eseri tespit ettim. Araştırmalarımı
daha sonra Makedonya, Bosna-Hersek, Sırbistan ve Karadağ’daki dev
let kütüphanelerine taşıyarak Osmanlı dönemi Türk yazarlarına ait pek
çok bilinmeyen eser, tarihî belge ve vakıfnameyi belgeledim. Bu çalış
malar sırasında Fatih Sultan Mehmet Han’a ilişkin iki önemli yazma
eser ortaya çıkardım. Bunlardan ilki, Üsküp’teki “Blaje Koneski” Dev
let Kütüphanesi’nde bulunan “Yedinci Padişah Fatih Sultan Mehmet
Han İbn-i Murat Sani” başlıklı iki sayfalık yazmadır. İkinci eser ise
“Derbeyan-ı Mahmud Paşa” başlığını taşıyan, on beş sayfadan oluşan
bir başka yazmadır. Her iki yazma, Fatih Sultan Mehmet Han dönemine
ilişkin yeni tarihî veriler sunmakta ve Osmanlı araştırmaları açısından
önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu nedenle söz konusu belge
lerin transkripsiyonlarını ve tıpkıbasımlarını yayımlamayı bilimsel ola
rak yararlı bulmaktayım.

PROMETE ŞİİRİ VE TÜRK MODERNLEŞMESİ

Bilge Ercilasun — 2026-07-16

Servet-i Fünun devrinin önde gelen sanatçılarından biri olan Tev
fik Fikret, Türk şiirinin en güçlü kalemlerindendir. Fikret’in sanatının
iki evresi vardır: 1. Şair Servet-i Fünun döneminde pasif ve içe dönük
bir yapı arz eder. 2. 1901’den sonra toplumsal konulara yönelmiş ve
devrini şiddetle eleştiren şiirler yazmıştır. Bu şiirlerde ayrıca toplumun
çağdaşlaşması fikrini işlemiştir.
Promete şiiri bunlardan biridir. Fikret bu şiirinde gençlerin medenî
ülkelere giderek ülkeye uygarlığı getirmelerini söylemiştir. Onlara,
gökten ateşi çalarak insanlığa armağan eden Promete’yi örnek göster
miştir. Medeni ülkeler Batılı devletlerdir. Gençler Avrupa’ya gidecek,
orada bilim ve fenle ilgili her türlü şeyi öğrenecek ve kendi ülkelerine
getireceklerdir. Bunun için de durmadan çalışmaları gerekmektedir.
Fikret’in bu şiirinde istedikleri Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan
sonra bir dizi devrimler yapılmak suretiyle Atatürk tarafından gerçek
leştirilmiştir. 1925 yılından itibaren Türk gençleri her alanda Avrupa’da
eğitime gönderilmiştir. Böylece hukuk, iktisat, güzel sanatlar, tıp, fen,
askerlik gibi çok çeşitli alanlarda uzmanlar yetişmesi sağlanmış, bu su
retle Fikret’in bu arzusu gerçekleşmiştir. Üstelik bütün bu işler, çok kısa
bir zaman içinde yapılmıştır.
Şairin bu şiirinde belirttiği ilerleme ve çağdaşlaşma ihtiyacını Ata
türk şöyle ifade ediyor: “Muasır medeniyetin üzerine çıkmak.” Yani
hedef, yetişmek değil, geçmektir. O medeniyetin, o medeni dünyanın
öncüsü olmaktır. Bu suretle Atatürk, Türk milletinin önüne daha kap
samlı bir hedef koymuş olur: Dünyanın bir numaralı devleti olmak, dün
yanın ileri ve medeni devletlerinden biri olmak.
Türkiye Cumhuriyeti kısa zamanda bunu başarmıştır. Türk milleti
Atatürk zamanında dünyanın saygın ve modern devletlerinden biri ol
muştur.

İKİNCİ YENİ ŞİİRİNDE METİNLERARASI İLİŞKİLER: PARODİ VE PASTİŞ

Muhammed YAKUPİ , — 2026-07-16

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı içinde önemli dönüm noktala
rından biri olarak kabul edilen İkinci Yeni şiiri, 1950’li yılların ortala
rına doğru belirmeye/şekillenmeye başlamış ve etkisi günümüze kadar
devam etmiştir. İlk kez Muzaffer İlhan Erdost’un neşrettiği bir yazısın
da ismiyle karşılaştığımız bu şiir hareketi, edebiyat araştırmacıları tara
fından modernist bir çizgide değerlendirilmiştir. Şiirlerinde kendilerine
özgü bir dil ve imge dünyası kuran İkinci Yeniciler, ele aldıkları konu
ları farklı tekniklerin yardımıyla anlam ve anlatım olanakları bakımın
dan zenginleştirmiş ve birçok yönden çağdaş Türk şiirinde derin izler
bırakmışlardır. Bu çalışmada, İkinci Yeni şiirinde parodi ve pastiş gibi
metinlerarası yöntemlerin hangi amaçlar ve işlevlerde kullanıldığı,
eserlerden örneklerle incelenmiştir.

FETTAH RAUF’UN ŞİİRLERİNDE ÜSKÜP

Zeki GÜREL — 2026-07-16

Sanatçı çağına tanıklık ederken onun eserleri de içine doğduğu ve
yaşadığı kültürü ve coğrafyayı yansıtır. Pek çok şair ve yazar yaşadığı
coğrafyaya, vatanına, bu vatanda yaşadığı şehre ve o şehirdeki mekân
lara eserlerinde yer vermiştir. Bu şairlerden biri de Üsküplü Abdül Fet
tah Rauf’tur. Abdül Fettah Rauf, 1910 yılında Üsküp’te doğdu. Doğ
duğu kentte okudu. Okuduğu Meddah Medresesi’nde müderrislik yaptı.
Vatandaşı olduğu Yugoslavya’da rejime karşı suç işlemekle suçlandı,
hapis yattı. Pek çok sıkıntılar çekti. 1963 yılında vefat ettiğinde de Üs
küp’te Butel Mezarlığında toprağa verildi. Fettah Rauf, imanının gereği
vatan sevgisini şiirlerinde işlerken doğduğu ve yaşadığı şehir olan Üs
küp’ü de tabiat ve kültür varlıklarıyla birlikte anlatan şiirler de kaleme
aldı. O, bu şiirlerinde Vardar Nehri ile dertleşti, Üsküp’ün Islahhane
Parkında dolaştı, Kadı Baba Türbesi önünde hüzünlendi, tarihi yâd etti.
Vardar Nehri üzerindeki su çarklarına bakarken içinde yaşadıkları za
manın ezilmişliğini hissedip göz yaşlarını içine akıtırken milletinin ve
ümmet-i Muhammedin mazide yaşadığı günleri, güzellikleri hayal etti.
Üsküp Fatih’i Paşa Yiğit’i hatırladı ve hatırlattı. Milletinin ve ümmetin
derdiyle dertlenen bir şair olarak o, bu şiirlerinde hiçbir zaman karam
sarlık aşılamadı, yıkılmışlığın mahzunluğunda diriliş kararlılığıyla
eserlerini kaleme aldı ve ümit aşıladı.
Biz bu bildirimizde Fettah Rauf’un şiirlerinde Üsküp’ü anlatışına
ve Üsküp’e bakış açısına dair yorumlar yaparken onun şiirleriyle mazi
ile hâl arasında Üsküp’ü gündeme getireceğiz.

ŞAİR ZEYNEL BEKSAÇ VE EDEBİ YARATICILIĞI

Taner GÜÇLÜTÜRK — 2026-07-16

Zeynel Beksaç, Kosova’nın Prizren şehrinde doğan, Türk edebiyatı
ve kültürünün Balkanlar’daki önemli temsilcilerinden biri olan çok
yönlü bir sanatçıdır. Şiir, gazetecilik, resim ve müzik alanlarındaki üret
kenliğiyle öne çıkan Beksaç, Kosova Türk toplumunun kimlik mücade
lesi, dilsel direnç ve kültürel süreklilik bağlamında önemli bir figürdür.
Eserleri, çocuklar ve yetişkinler olmak üzere iki temel gruba ayrılır. Ço
cuk şiirlerinde sevgi, barış, dostluk ve masumiyet temalarını işlerken,
didaktik ve lirik bir üslup benimsemiştir. Yetişkinlere yönelik şiirle
rinde ise insan olma erdemi, Türkçenin korunması, Rumeli kimliği ve
toplumsal eleştiri ön plandadır. Serbest nazım, hece vezni ve halk şiiri
geleneğini sentezleyen Beksaç, tasvir, teşbih ve ironi gibi edebî sanat
larla metinlerini zenginleştirmiştir. “Gurur Duy Sen XX. Yüzyıl”, “Çet
refil Sevda” ve “Vurmazsam Namerdim” gibi eserleri, Kosova Türk
edebiyatında hem biçim hem içerik açısından özgünlük taşır. Uluslara
rası ödüllerle taçlanan çalışmaları, Türkçenin Balkanlar’daki varlığını
sanat yoluyla dirençle savunmasını somutlaştırır. Aynı zamanda
“DOĞRU YOL” Türk Kültür Sanat Derneği ve “TÜRKÇEM” Der
gisi’ndeki çalışma ve faaliyetleriyle kültürel mirasın aktarımında aktif
rol oynamıştır. Beksaç’ın edebiyatı, bireysel ve toplumsal belleği har
manlayarak evrensel insani değerleri yerel bir perspektifle yeniden üre
tir. Edebi tahlil metodolojisiyle Beksaç’ın edebi yaratıcılığını irdeleye
ceğimiz bu makalede, edebi sanatsal niteliklerinin ayrıntılarıyla tespit
etmeye çalışacağız.

KOSOVA’DA TÜRKÇE EĞİTİM VEREN OKULLARIN AÇILMASI 1951 KARARI

Altay Suroy RECEPOĞLU — 2026-07-16

1951 yılında Kosova ve Metohiya Özerk Bölgesi’nde Türkçe eği
tim veren okulların açılmasına dair alınan karar, yalnızca bir eğitim me
selesi değil, aynı zamanda kimlik, kültür ve eşit vatandaşlık bilincinin
inşasında tarihsel bir dönüm noktasıdır. Bu karar, Yugoslavya’nın sos
yalist dönemde benimsediği çok uluslu toplum anlayışının en somut
yansımalarından biri olmuş, Kosova’daki Türk toplumuna kendi anadi
linde öğrenim görme hakkını tanıyarak kültürel varlığının korunmasına
zemin hazırlamıştır.
Bu çalışma, bu kararın arka planını, dönemin siyasal ve toplumsal
atmosferini, meclis görüşmelerini ve kararın uygulanma sürecini arşiv
belgeleri, dönemin tanıkları ve basın kaynakları ışığında ayrıntılı bi
çimde incelemektedir. Makale, tarihsel olguları ideolojik yargılardan
arındırarak ele almakta; Türkçe eğitimin yalnızca bir pedagojik hak de
ğil, aynı zamanda toplumsal aidiyetin, kültürel devamlılığın ve çok kül
türlü bir toplum yapısının teminatı olduğunu ortaya koymaktadır.
Bu eser, Kosova Türklerinin eğitim tarihinde bir hafıza belgesi ni
teliğindedir. Hem akademik kaynak değeri taşımakta hem de Balkan
coğrafyasında azınlık hakları, dil politikaları ve kültürel kimlik tartış
maları açısından yeni bir bakış sunmayı amaçlamıştır.

PRİZREN’DE SÖYLENEN YASTIK ALTI NASREDDİN HOCA FIKRALARI VE HİKÂYELER

Ayser LESKOVCİ — 2026-07-16

Bu çalışmada, Prizren’de anlatılan sözlü anlatılar arasında çok çeşit
masallar, hikayeler, güldürü masalları, dini masallar derlenerek bir ara
ya getirilmiştir. Küçük yaştan itibaren çocuk masallarına ve hikâyele
rine karşı bir ilgim vardı. Kendi hikayelerimi yazmaya başlamadan
önce, ninemin ve annemin bana anlattığı masallarla yolumu çizmeye
karar verdim. 2020 yılının mart ayında, pandemi dönemi sokağa çıkma
yasağını fırsat bilerek ilk olarak ninemin bana ve kardeşlerime anlattığı
masalları derlemeye başladım. Masalların unutulmaması için bu çalış
mayı başlatırken annemden, ablamdan, abimden ve kardeşimden de ha
tırladıkları masalları derleyip ekledim. Bu halkayı giderek genişlettim
ve araştırmalarımı kapsamlı bir şekilde sürdürmeye başladım. Eş, dost,
akraba, komşu ve tanıdıklara ulaşarak büyük çaplı bir araştırma yürüt
tüm. Sonuç olarak, Mart 2020’den Mart 2025’e kadar süren bu beş yıl
lık çalışma sonucunda toplam 160 anlatıya ulaşabilmiş bulunmaktayım.
Geçmiş dönemlerle kıyaslandığında bu sayının az olduğu söylenebilir;
ancak günümüzde bu kadar çeşitli anlatıya ulaşmak oldukça zor. Ne ya
zık ki, Prizren Türk halkı birçok masalı artık anlatmadığı için bu kültü
rel miras unutulma tehlikesiyle karşı karşıyadır ve bu durum inkâr edi
lemez bir gerçektir.
Beş yıl boyunca derlediğim anlatıları, BAL-TAM Türklük Der
gisi’nde (S.36,37, 38, 40, 41, 42) yayımladım. İlk olarak yirmi beş ma
sal, standart Türkçe ile yazılıp, BAL-TAM Türklük Dergisi’nin 36. ve
37. sayılarında yayımlandı. Masal ve hikayeleri yalnızca derlemekle
kalmayıp, aynı zamanda bu derlemeler üzerinde kapsamlı incelemeler
yaparak, 2024 yılında "Prizren’de Derlenen Eski Türk Masalları Üze
rine Bir İnceleme" başlıklı yüksek lisans tezimi tamamladım. Araştır
malarıma hâlâ devam etmekteyim.
Bu çalışma, Prizren halk edebiyatı ve sözlü kültürünün korunması
ve gelecek nesillere aktarılması açısından önemli bir adımdır. Derlenen
masallar, hikayeler ve güldürü masalları, hem Prizren’in kültürel kim
liğini yansıtan değerli birer kaynak hem de Türk halk edebiyatına katkı
sağlayan özgün eserlerdir. Bu çalışma, sözlü kültürün yok olmasını engellemeye yönelik bir çaba olarak, halk bilimi araştırmalarına ışık tu
tacak, dilin doğru kullanımını teşvik edecek ve bölgedeki kültürel mi
rası yaşatmaya devam edecektir. Masalların ve hikayelerin derlenmesi,
sadece bir kültürün korunması değil, aynı zamanda kültürel bağların
güçlendirilmesi ve Türk halk edebiyatının zenginleşmesi açısından da
önemli bir katkıdır. Böylece, bu değerli anlatılar geçmişten geleceğe
köprü kurarak, kültürel mirasımızı güvence altına alacaktır.

KOSOVA VE BALKANLAR’DA OZANLIK (AŞIKLIK) GELENEĞİ VE KOSOVALI BİR OZAN PORTRESİ: AŞIK FERKİ VE ALUŞ NUŞ

Taner GÜÇLÜTÜRK — 2026-07-16

Bu bildiri, Kosova ve Balkan coğrafyasında Türk halk ve âşık ede
biyatı geleneğinin tarihsel kökenlerini, kültürel kimlikle olan bağını ve
sözlü mirasın korunmasındaki rolünü incelemektedir. Osmanlı-Türk
medeniyetinin bölgeye intikaliyle başlayan ve Orta Asya-Anadolu kö
kenli bu gelenek, Balkanlar’da kendine özgü bir kimlik kazanmıştır.
Araştırma, edebiyat tarihi ve halkbilimi metodolojisi çerçevesinde saha
çalışmaları, cönk/mecmua derlemeleri ve arşiv incelemeleriyle destek
lenmiştir. Kosova Türk halk edebiyatı, destanlar, koşmalar, muammalar
ve semailer gibi türlerle zenginleşmiş; ancak Osmanlı sonrası siyasi de
ğişimler ve bilinçsiz tahribatlar nedeniyle bu eserlerin önemli bir kısmı
kaybolmuştur.
Çalışmada öne çıkan husus, sözlü kültürün Türk kimliğinin ve kül
türel belleğin yaşatılmasındaki kritik rolüdür. âşıklar, toplumsal hafı
zanın taşıyıcıları olarak hem Anadolu’dan getirdikleri eserleri icra et
miş hem de yerel temalarla özgün üretimler yapmıştır. Bu bağlamda,
Prizrenli Aşık Ferki (1807-1908), Kosova’daki âşıklık geleneğinin son
geleneksel temsilcilerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Ferki’nin 21
destanı, taşlamaları ve semaileri incelendiğinde, toplumsal eleştiri, dinî
öğüt ve gündelik yaşamın estetik yansımaları dikkat çekmektedir. Eser
lerinde Prizren ağzının izleri görülen Ferki, geleneksel formları kulla
nırken yerel kültürle evrensel Türk edebiyatını harmanlamıştır.
Kosova’daki Türk âşıklık geleneği, sözlü kültür vasıtasıyla kimli
ğin ve kolektif belleğin sürdürülmesinde köprü işlevi görmüştür. An
cak, göç ve değişen idare ile birlikte gelen yeni düzen ardından bu ge
lenek klasik gelenek biçimi bakımından son bulmuştur. Bu geleneğin
modern – çağdaş formlardaki son temsilcisi Aluş Nuş olup, sazı yerine
tamburu ile birlikte kültürel ve sanatsal ortamlarda seslendirdiği hicivli
ve taşlamalı şiirleriyle bu geleneğin yaşayan son temsilcilerinden biridir
denebilir. Balkanlar’da dijitalleşme gibi modern dinamikler bu gelene
ğin ömrünü tüketmiştir. Aşık Ferki, Aluş Nuş örneği üzerinden, bu mi
rastan geriye kalan eserler akademik çalışmalarla kayıt altına alınması, derlenmesi, yayınlanması ve nesiller arası aktarımın desteklenmesi öne
rilmektedir. Bu çaba, yalnızca Kosova Türklerinin değil, Balkanlar’ın
kültürel çoğulculuğunun korunması açısından da hayati önem taşımak
tadır.

PROF. DR. NİMETULLAH HAFIZ İLE BİR SÖYLEŞİ

Altay MISIRLI — 2026-07-16

PRİZREN’DE SUZİ ÇELEBİ ÖLÜMÜNÜN 500. YILDÖNÜMÜNDE ANILDI

Altay Suroy RECEPOĞLU — 2026-07-16

KOSOVA’DAN İKİ DEĞERLİ İSİM: PROF. DR. NİMETULLAH HAFIZ VE NEVZAT ŞUNDO ÜSKÜP’TE “RUMELİ KANAAT ÖNDERLERİ” ÖDÜLÜNE LAYIK GÖRÜLDÜLER

Taner GÜÇLÜTÜRK — 2026-07-16

AZİZ BUŞ, VEFATININ 55. YILINDA PRİZREN’DE ANILDI

BAL-TAM — 2026-07-16

KOSOVA CUMHURBAŞKANI VJOSA OSMANİ PROF. DR. NİMETULLAH HAFIZ’A CUMHURBAŞKANLIĞI LİYAKAT MADALYASI’NI TAKDİM ETTİ

Taner GÜÇLÜTÜRK — 2026-07-16

PERO STEFANOVİÇ’İN 1979 YILINDA YAYIMLANMIŞ “NUR BABA” KİTABI HAKKINDA BİR TANITIM

Şerafettin ÖMER — 2026-07-16